Bạn sẽ để lại tài sản cho ai và bằng cách nào sau khi qua đời? Thừa kế tài sản là vấn đề mà nhiều người phải đối mặt. Hiện nay, di chúc chủ yếu được chia thành hai loại là “di chúc viết tay” do người lập di chúc tự viết và “di chúc có công chứng” do công chứng viên soạn thảo.
Theo Bộ luật Dân sự Nhật Bản, di chúc viết tay yêu cầu người lập di chúc phải viết tay toàn bộ nội dung, ngày tháng lập di chúc, đồng thời đóng dấu inkan cá nhân. Ngày nay, ngày càng nhiều người sử dụng các thiết bị kỹ thuật số, kể cả người cao tuổi, nhiều ý kiến cho yêu cầu bắt buộc di chúc viết tay được xem là “lạc hậu so với thời đại”.
Mới đây, một dự luật đã được thông qua trong cuộc họp Nội các nhằm sửa đổi Bộ luật Dân sự, cho phép người dân sử dụng di chúc điện tử lập trên máy tính, điện thoại thông minh hoặc các thiết bị khác được lưu trữ tại các văn phòng pháp lý. Để ngăn chặn việc làm giả, khi xin lưu trữ, người lập di chúc sẽ phải đọc toàn bộ văn bản cho một viên chức văn phòng pháp lý nghe, trực tiếp hoặc qua internet. Việc số hóa di chúc cũng cần phải thực hiện các biện pháp bảo mật kỹ lưỡng và đảm bảo quá trình thừa kế diễn ra đúng quy định của pháp luật. Dự luật này hiện sẽ được thảo luận tại Lưỡng viện.
Trong bối cảnh xã hội già hóa, các tranh chấp về thừa kế ngày càng gia tăng qua từng năm. Năm 2024, các tòa án gia đình trên toàn quốc đã xử lý tổng cộng 19.500 vụ việc liên quan đến việc phân chia tài sản thừa kế thông qua phán quyết hoặc hòa giải, tăng 60% so với khoảng 20 năm trước.
Theo tờ Yomiuri, nếu quá trình số hóa giúp việc lập di chúc trở nên thuận tiện hơn và tăng thêm các lựa chọn để truyền đạt nguyện vọng của cá nhân người lập, thì có thể nhiều người sẽ có xu hướng lập di chúc hơn.
Điều quan trọng nhất vẫn là phải đảm bảo an toàn cho di chúc điện tử. Dự luật sửa đổi cũng xem xét lại các yêu cầu đối với di chúc viết tay, loại bỏ yêu cầu về con dấu. Tuy nhiên, vấn đề quy trình đơn giản hóa dẫn đến việc dễ dàng làm giả hoặc sửa đổi di chúc, hoặc ép buộc tạo ra di chúc, vẫn là một dấu hỏi lớn.
Các cơ quan pháp lý cần xác minh kỹ lưỡng danh tính của người lập di chúc để ngăn chặn việc mạo danh. Bản thân người lập di chúc cũng nên cân nhắc kỹ lưỡng những ưu điểm và nhược điểm của các loại di chúc khác nhau để chọn phương pháp phù hợp với bản thân và gia đình.
Trong các cuộc thảo luận về việc sửa đổi luật, các phương pháp ghi âm hoặc ghi hình người lập di chúc đọc di chúc cũng được xem xét. Tuy nhiên, đề xuất này không được chấp nhận vì một số lo ngại cho rằng trí tuệ nhân tạo tạo sinh có thể dễ dàng được sử dụng để tạo ra các bản ghi âm và ghi hình giả mạo. Công nghệ kỹ thuật số ngày càng phát triển đồng nghĩa với việc các phương thức gian lận cũng trở nên tinh vi hơn, do đó cần có các biện pháp kiểm tra vấn đề an ninh, bảo mật cho di chúc điện tử.
Ngoài ra, số lượng người cao tuổi sống một mình, không có người thân đang ngày càng tăng. Việc “quyên tặng tài sản theo di chúc”, trong đó tài sản được hiến tặng cho các tổ chức công cộng như trường đại học và chính quyền địa phương sau khi người lập di chúc qua đời, cũng ngày càng phổ biến, cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của việc lập di chúc. Những người có tài sản nên thảo luận kỹ lưỡng về thủ tục thừa kế khi vẫn còn khỏe mạnh.
